Öğrenme yolu 14 ders

DERS 03 / 14 · Sıfırdan başlayın

Metinden bilgi kaydına: kaynakta neyi korumalı?

Bir belgeyi parçalara, varlıklara ve bilgi kayıtlarına dönüştürürken koşulları ve dayanakları nasıl koruyacağınızı öğrenin.

5 dk okumaYazar: MESA’ya katkıda bulunanlarYayın: Markdown indir ↓
BU DERSTE ÖĞRENECEKLERİNİZ
  • Parça, varlık ve iddiayı ayırmak
  • Niteleyicileri ve kanıt konumunu korumak
  • Geçmişi değiştirmeden çıkarımı düzeltmek

Bu dersten önce: Yapay zekâ hafızası: sohbet bitince ne kalır? · RAG ve hafıza: kaynaktan yanıta

Aynı kaynağın üç temsili#

Atlas kılavuzunda “1 Kasım’dan itibaren okuma salonu cuma günleri 10.00’da açılır; diğer hafta içi günlerde saat 09.00 olarak kalır” yazsın. Ham metin özgün ifadeyi korur. Metin parçası, ilgili bölümü aramada bulmayı sağlar. Yapılandırılmış kayıt; özneyi, ilişkiyi, değeri ve koşulları ayrı alanlara ayırır. Çizge de ilişkilerin izlenmesini kolaylaştırır. Bu temsillerin hiçbiri kaynağın doğruluğunu kendiliğinden kanıtlamaz.

TemsilGüçlü yönüKaybedebileceği bilgi
Tam kaynakDenetim ve yeniden yorumlamaKolay sorgu yapısı
Metin parçasıPasaj aramayıBelge genelindeki niteleyici
İddiaFiltreleme ve joinNüans veya çıkarım belirsizliği
Çizge kenarıİlişki gezintisiAçıkça bağlanmazsa kanıt

Temsili, soracağınız soruya göre seçin. “Dördüncü paragraf ne diyor?” için tam metin gerekir. “Cuma günü dokuzdan sonra hangi salonlar açılıyor?” sorusu ise saat ve gün alanlarından yararlanır. Kaynak metni ve ona bağlı yapılandırılmış kaydı birlikte tutmak iki ihtiyacı da karşılar. Yapılandırılmış kaydı, ayrıştırıcı veya model değiştiğinde kaynaktan yeniden üretilebilen bir yorum olarak ele alın.

Koşullarını koruyan bir iddia kurun#

Çözümlü örnek
assertion_id: a-42
subject_id: room-atlas-reading
predicate: opening_time
value: "10:00"
day_of_week: Friday
valid_from: 2026-11-01
source_revision: handbook-r3
evidence_text: "opens at 10:00 on Fridays"
extractor_version: example-parser-2

“Cuma” koşulunu kaldırmak kaydın anlamını değiştirir. “1 Kasım’dan itibaren” kısmını atmak da gelecekte başlayacak uygulamayı bugün geçerliymiş gibi gösterir. Birim, olumsuzluk, yetki alanı, zaman ve istisnalar anlamı etkiliyorsa kayıtta korunmalıdır. Çıkarım yöntemi bunları gösteremiyorsa kaynağı saklayın ve yorumu eksik olarak işaretleyin; koşulları sessizce atmayın.

Salonu etiketinden ayırmak için sabit kimlik kullanın. “Atlas”, “Atlas Okuma Salonu” ve “A Salonu” aynı varlık da olabilir, farklı varlıklar da. Varlık çözümleme kanıt gerektiren ayrı karardır. Metin eşleşmesi aday önerebilir; kurumlar veya erişim kapsamları arasında kayıtları otomatik birleştirmemelidir.

Türetimi görünür tutun#

  1. Sürüm r3 · özgün metin
  2. Parça c4 · tam aralık
  3. Çıkarım e2 · model/parser
  4. İddia a42 · niteleyiciler
Düzeltme türetilmiş iddiayı değiştirir; özgün sürüm tanımlanabilir kalır.

W3C PROV, kaynak izini anlatırken varlık, faaliyet ve aktör ayrımı yapar. Bu örnekte kaynak belge ve çıkarılan kayıt birer varlık; çıkarım işlemi faaliyet; yazılım hizmeti ise aktördür. Bu kavramlar, kaydın kim tarafından ve hangi kaynaktan üretildiğini sormayı kolaylaştırır. Belirli bir veritabanı şemasını zorunlu kılmaz veya çıkarımın doğru olduğunu belgelemez. PROV genel bakış

Yapıyı ve anlamı ayrı doğrulayın#

Şema doğrulama eksik kaynak kimliğini, hatalı saati veya eksik özneyi reddedebilir. Anlamsal kontrol, kaynağın iddiayı gerçekten destekleyip desteklemediğini ve koşulların korunup korunmadığını sorar. JSON doğrulamasını geçmek yalnızca yapısal uyumu gösterir. İki model aynı yanlış anlamayı paylaşabilir; uzlaşma sinyaldir, bağımsız kaynak değildir.

Düzeltme yaparken kaynağın mı, yorumun mu değiştiğini ayırın. Kaynak aynı kaldığı hâlde “cuma” yanlışlıkla “her gün” okunmuşsa yeni bir çıkarım sürümü oluşturup hatalı kaydı geri çekin. Kılavuz gerçekten değiştiyse yeni belge sürümü oluşturun. Böylece bir yanıtın gerçek dünya, kaynak belge veya işleme yöntemi değiştiği için mi farklılaştığını inceleyebilirsiniz.

Çıkarımı onarın#

Kendinizi sınayın

Çıkarım “resmî tatillerde kapalı” ifadesini is_open=true yapıyor. JSON şeması geçerli. İnceleme neyi kaydetmeli?

Açıklamayı göster

Tam destek aralığı, çıkarım sürümü ve etkilenen iddia kimliğiyle anlamsal çelişkiyi kaydetmeli. Türetilmiş iddiayı geri çekin veya değiştirin; kaynak revizyonunu koruyun ve buna kaynak güncellemesi demeyin.

Kaynaklar ve ileri okuma#

  1. W3C · PROV Overview
  2. MESA Core v0.9.3 · Architecture and limitations
Sonraki derse hazır mısınız?

Devam etmeden soruyu deneyin. Tarayıcınız izin veriyorsa ilerlemeniz bu cihazda saklanır.

← Öğrenme haritasına dönün
Bu derste